Yeni Makine Tüzüğü: 20 Ocak 2027’de neler değişiyor
AB’de 20 Ocak 2027 itibarıyla Makine Emniyeti Yönetmeliğinin (2006/42/AT) yerini (AB) 2023/1230 sayılı Makine Tüzüğü alıyor. Makine yapan, satın alan veya değiştiren herkes için üç şey değişiyor: yazılım, değişiklikler, belgeler.
Bu yazıda
20 Ocak 2027’de 2006/42/AT sayılı Direktif yerini bir Avrupa tüzüğüne, 2023/1230 sayılı Tüzüğe bırakıyor. Ana hatlar bildiğiniz gibi: risk değerlendirmesi, temel sağlık ve güvenlik gerekleri, teknik dosya, uygunluk beyanı, CE işareti. Yeni olan, Direktifin yazıldığı 2006’da henüz sorun olmayan şeyler: yazılımla kumanda edilen, ağa bağlı, İngiliz anahtarıyla değil bir güncellemeyle değiştirilen makineler.
Aşağıda metnin günlük işimize dokunan kısımlarını, yanında ilgili maddesiyle birlikte bulacaksınız: pano, yazılım ve retrofit. Tüzüğü, son değişiklikleri de içeren 27 Temmuz 2026 tarihli konsolide metin üzerinden yeniden okuduk.
Direktiften tüzüğe
Bir Avrupa direktifi tek başına uygulanmaz: Her devletin onu kendi yasasıyla iç hukuka aktarması gerekir. İtalya’da 2006/42/AT sayılı Direktif, 17/2010 sayılı kararname (Decreto legislativo 17/2010) oldu ve her ülke kendi metnini yazdı. Bir tüzük ise bu adımı atlar. Metin tek ve Mesero’dan Münih’e aynı; son satırı da bunu söylüyor:
“Bu Tüzük bütünüyle bağlayıcıdır ve tüm üye devletlerde doğrudan uygulanır.”
(AB) 2023/1230 sayılı Tüzük, md. 54
Birden fazla ülkeye makine satanlar için bu bir kolaylık: Okunacak tek bir yasa var, iç hukuka aktarmalardan doğan farklar yok. 2006/42/AT sayılı Direktif 20 Ocak 2027’den itibaren yürürlükten kaldırılıyor (md. 51). Bir sözleşme, teknik şartname ya da başka bir yasa hâlâ Direktife atıf yapıyorsa, bu atıf Ek XII’deki karşılaştırma tablosuyla Tüzüğe yapılmış sayılır.
Üye devletlere tek bir görev kalıyor: yaptırımlar. Her devlet kendi yaptırımlarını belirliyor. Bunlar “etkili, orantılı ve caydırıcı” olmalı ve ağır ihlallerde cezai yaptırıma kadar gidebilir (md. 50). Yaptırımların 20 Ekim 2026’ya kadar Komisyona bildirilmesi gerekiyor.
Not alınacak tarihler
Tüzük 2023’ten beri yürürlükte ama yükümlülüklerinin neredeyse tamamı 2027’de başlıyor. Arada, makineyi yapanları değil, üye devletleri ve onaylanmış kuruluşları ilgilendiren birkaç aşama var.
- Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde yayım (L 165).
- Yürürlüğe giriş, yayımdan yirmi gün sonra.
- Onaylanmış kuruluşlara ilişkin kurallar uygulanmaya başlar (md. 26–42).
- Üye devletlerin kendi yaptırımlarını Komisyona bildirmesi için son tarih.
- Tüzük bütünüyle uygulanmaya başlar. 2006/42/AT sayılı Direktif yürürlükten kaldırılır.
- Makinelerde yüksek riskli yapay zekâ için ek gerekler en geç bu tarihte uygulanmaya başlar. Komisyon bu gerekleri henüz yazmadı.
Bir tuzağa dikkat edin. Haziran 2023’te Resmî Gazete’de çıkan metinde 14 Ocak 2027 yazıyordu: Beş gün sonra yayımlanan bir düzeltme tarihi 20 Ocak olarak değiştirdi. Bir kılavuzda ya da sunumda hâlâ 14 Ocak yazıyorsa, o kaynak yanlış metne göre hazırlanmış demektir.
İkisi arasında seçim yapılabilecek bir dönem yok. Avrupa Komisyonu bunu açıkça yazıyor: 20 Ocak 2027’den önce piyasaya arz edilen tüm makineler Direktife uymak zorunda. O günden itibaren Tüzük geçerli. Bu tarihten önce imalatçı, doğruysa, uygunluk beyanına makinenin Tüzüğe de uygun olduğunu ekleyebilir.
Önemli olan sipariş tarihi değil, makinenin piyasaya arz edildiği veya hizmete sunulduğu gündür. 2026’da başlayıp 2027’de teslim edilecek siparişe özel bir makinede bunu sözleşmeye yazmakta fayda var: makine hangi yasaya göre uygun beyan edilecek.
Peki üretimde zaten çalışan makineleriniz? Oldukları gibi kalıyorlar. 20 Ocak 2027’den önce Direktife göre piyasaya arz edilen makinelerin piyasada bulundurulmasını üye devletler engelleyemez; AT tip inceleme belgeleri de süreleri dolana kadar geçerlidir (md. 52). Tüzük ancak bu makinelerden biri esaslı şekilde değiştirilirse yeniden gündeme gelir: Buna birazdan geleceğiz.
Yazılım emniyetin parçası oluyor
Program yazanlar için en büyük değişiklik bu. Şimdiye kadar emniyet bileşeni denince akla bir nesne gelirdi: bir acil durdurma butonu, bir ışık perdesi, bir röle. Tüzük tanımı genişletiyor:
“Bir emniyet fonksiyonunu yerine getirmek üzere tasarlanmış veya bu amaca yönelik […] yazılım dahil fiziksel veya dijital bir bileşen.”
md. 3/3: “emniyet bileşeni”
Ek II’deki örnek listede, acil durdurma tertibatları ve iki elle kumanda tertibatlarının yanında “emniyet fonksiyonlarını yerine getiren yazılım” da yer alıyor. Tek eksiği programın yüklenmesi olan bir makine de her bakımdan makinedir, kısmen tamamlanmış makine değildir (md. 3/1(f)).
Bundan, temel sağlık ve güvenlik gereklerinin yer aldığı Ek III’te iki yeni gerek doğuyor.
Bozulmaya karşı koruma (Bölüm 1.1.9)
Makineye başka bir cihazın bağlanması, uzaktan da olsa, tehlikeli bir duruma yol açmamalı. Emniyetin bağlı olduğu yazılım ve veriler bu şekilde tanımlanmalı ve kazara ya da kasıtlı bozulmaya karşı korunmalı. Makine, emniyetli çalışması için gereken yazılımlardan hangisinin yüklü olduğunu her an gösterebilmeli ve bu yazılıma yapılan her müdahalenin, meşru olsun ya da olmasın, kanıtını toplamalı.
Atölye diliyle: bir emniyet programını kim yükleyebilir, hangi erişimle, sonrasında geriye ne kayıt kalır. Uzaktan destek yasak değil. Ama fabrika ağında açık bırakılan bir kapı, 2027’den itibaren yalnızca siber güvenlik konusu olmaktan çıkıp makinenin uygunluk konusu da oluyor. İtalya’da NIS2 listesindeki şirketler için makinelere uzaktan erişimin zaten kendi kuralları var: Bunları NIS2 ve makineler yazısında bulabilirsiniz.
Güvenilir kumanda sistemleri (Bölüm 1.2.1)
Kumanda sistemi, tehlikeli bir durum yaratmaya yönelik “üçüncü tarafların makul ölçüde öngörülebilir kötü niyetli girişimleri” karşısında da dayanıklı olmalı. Ayrıca makine hizmete sunulduktan sonra emniyet yazılımına yapılan müdahalelerin ve yüklenen sürümlerin kaydedilmesine ve bu kaydın beş yıl saklanmasına imkân vermeli. Bunun tek bir amacı var: yetkili bir makam gerekçeli talepte bulunursa uygunluğu kanıtlamak.
Aynı bölümde kablosuz kumanda için de bir satır var: İletişimde bir arıza ya da kopan bir bağlantı tehlikeli bir duruma yol açmamalı.
Teknik dosya da değişiyor. Bu dosya en az on yıl saklanır ve emniyet yazılımının kaynak kodunu veya programlama mantığını da içerir. Bu, kodu müşteriye teslim etme yükümlülüğü değil: Gereklerin doğrulanması için ihtiyaç duyulduğunda, gerekçeli talep üzerine yetkili makama sunulmalı (md. 10 ve Ek IV).
Esaslı değişiklik: Kim imalatçı olur
Bize en sık sorulan soru bu, çünkü bir müdahaleden sonra makineden kimin sorumlu olacağını o belirliyor. Terimlerle ilgili bir not: Tüzük imalatçı der, atölyede biz makine üreticisi deriz. İkisi aynı kişidir.
Direktif esaslı değişikliği tanımlamıyordu. Tüzük tanımlıyor: Dört koşul birlikte sağlandığında değişiklik esaslıdır (md. 3/16).
- Makine piyasaya arz edildikten veya hizmete sunulduktan sonra, fiziksel veya dijital yollarla yapılır.
- İmalatçı tarafından öngörülmemiş ve planlanmamıştır.
- Yeni bir tehlike yarattığı ya da var olan bir riski artırdığı için emniyeti etkiler.
- Mevcut emniyet kumanda sisteminde değişiklik yaparak ayırıcı koruyucular veya koruma tertibatları eklemeyi ya da stabilite veya mekanik dayanım için ek önlemler almayı gerektirir.
Bu koşullardan biri bile eksikse değişiklik esaslı değildir. Makinenin uygunluğunu etkilemeyen onarım ve bakım bunun dışında kalır: Bunu 26. gerekçe söylüyor.
Koşulların hepsi varsa 18. madde uygulanır: Değişikliği yapan imalatçı sayılır ve imalatçının yükümlülüklerini üstlenir. Risk değerlendirmesi, teknik dosya, kendi sorumluluğunda uygunluk beyanı, CE işaretlemesi. Bu herkes için geçerli: retrofiti yapan dış firma için de, makineyi kendi bakım ekibiyle değiştiren tesis için de. Tek istisna, kendi makinesini kendi kullanımı için değiştiren profesyonel olmayan kullanıcıdır.
Önemli olan emniyete etkisi; bir tel mi, bir program satırı mı değiştirdiğiniz değil.
Hatlar için önemli bir açıklama var. Değiştirilen makine bir makine grubunun parçasıysa ve değişiklik yalnızca o makinenin emniyetini etkiliyorsa, yükümlülükler hattın tamamını değil, o makineyi kapsar. Bunu risk değerlendirmesinin göstermesi gerekir.
Üç durum, en basitinden başlayarak
PLC eşdeğer bir modelle değiştiriliyor. Aynı fonksiyonlar, aynı emniyet donanımları, aynı hareketler. Yeni bir tehlike doğmuyor ve hiçbir risk artmıyorsa üçüncü koşul eksiktir. Yine de kayda geçirilmeli: Müdahalenin risk değerlendirmesi yazılır ve makinenin belgeleriyle birlikte saklanır.
Hız artırılıyor ya da bir istasyon ekleniyor. Burada bir risk gerçekten artabilir. Riski yeniden kontrol altına almak için yeni ayırıcı koruyucular ya da yeni ışık perdeleri gerekiyorsa ve bunları bağlamak için emniyet kumanda sistemine el atılıyorsa, koşulların hepsi sağlanmış olur.
Yalnızca yazılım güncelleniyor. “Fiziksel veya dijital yollar” ifadesinin anlamı şu: Güncelleme de tornavida kadar sayılır. Bir emniyet fonksiyonunun sınırlarını değiştiren bir program, mekanik bir değişiklikle aynı ölçüyle değerlendirilir.
1994
2026Yaptığımız retrofit işlerinde iş kapsamını başlamadan önce yazıyoruz: ne kalıyor, ne değişiyor, ne yeniden gözden geçiriliyor. Müdahale esaslı bir değişiklikse bunu işe başlamadan önce öğrenirsiniz, makine yeniden yol aldıktan sonra değil.
Uygunluğu kim değerlendirir
Endüstriyel makinelerin çoğu için hiçbir şey değişmiyor: İmalatçı uygunluğu üretimin iç kontrolüyle kendisi değerlendirir (md. 25/4). Onaylanmış kuruluş yalnızca Ek I’deki kategoriler için işin içine girer; Ek I artık iki bölümden oluşuyor.
| Ek I | Birkaç örnek | Kim değerlendirir |
|---|---|---|
| Bölüm A (6 kategori) | Davranışı makine öğrenmesiyle gelişen emniyet bileşenleri ve sistemleri; araç kaldırma liftleri | Her zaman onaylanmış kuruluş |
| Bölüm B (19 kategori) | Elle yüklemeli presler ve enjeksiyon kalıplama makineleri; kişilerin varlığını algılayan koruma tertibatları; emniyet fonksiyonları için mantık birimleri | İmalatçı, ancak tüm gerekleri karşılayan uyumlaştırılmış standartları uyguluyorsa; aksi hâlde onaylanmış kuruluş |
| Liste dışı | Endüstriyel makinelerin ve hatların çoğu | İmalatçı, üretimin iç kontrolüyle |
Bir açıklama yaygın bir soru işaretini gideriyor. Emniyet yazılımı için üçüncü taraf değerlendirmesi zorunluluğu yalnızca öğrenen sistemleri kapsıyor. 55. gerekçe, öğrenme veya gelişme yeteneği olmayan, yalnızca belirli otomatik fonksiyonları yerine getirmek üzere programlanmış yazılımı bunun dışında tutuyor: tıpkı bir PLC’nin emniyet programı gibi; o program her zaman, yalnızca yazıldığı işi yapar.
Yapay zekâ cephesinde 2026 yazında yine hareket oldu. 27 Temmuz itibarıyla yürürlükte olan (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük, emniyet bileşeni olarak kullanılan yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin gereklerin Makine Tüzüğünün içine, Ek III’e yazılacağını belirledi; bu gerekler, Komisyonun çıkaracağı ve en geç 2 Ağustos 2028’de uygulanacak düzenlemelerle gelecek. 20 Ocak 2027 tarihine dokunulmadı.
Daha önce, 2024’te, Tüzüğe acil durum prosedürleri üzerine bir bölüm eklenmişti: Bu bölüm yalnızca Birlik iç pazarda acil durum modunu etkinleştirirse uygulanır ve makine üreticisinin olağan işinde karşısına çıkmaz.
Geriye uygunluk varsayımı sağlayan uyumlaştırılmış standartlar kalıyor. Bugün bu standartlar Direktif kapsamında Resmî Gazete’de yayımlanmış durumda. Bu yazıyı yazdığımız 1 Ekim 2026 itibarıyla Komisyon, Tüzük için listenin hazırlanmakta olduğunu ve ilkinin yıl sonuna kadar beklendiğini belirtiyor. O zamana kadar bugün kullanılan bir standardın yeni gerekleri de karşıladığını varsaymamakta fayda var.
Dijital talimat ve beyanlar
Kullanım talimatları dijital formatta verilebilir (md. 10/7). Ama bir USB bellekteki PDF yetmez. İmalatçı şunları yapmalı:
- talimatlara nasıl erişileceğini makinenin üzerinde, ambalajında ya da makineyle birlikte gelen bir belgede belirtmek;
- makine arızalıyken de ulaşılabilmeleri için talimatları yazdırılabilen, indirilebilen ve kaydedilebilen bir formatta vermek;
- talimatları makinenin öngörülen ömrü boyunca ve her durumda en az on yıl çevrim içi erişilebilir tutmak.
Alıcı talimatları her zaman kâğıt olarak isteyebilir: Satın alma sırasında isterse imalatçı bunları bir ay içinde ücretsiz verir. Profesyonel olmayan kullanıcıların eline geçebilecek makinelerde temel emniyet bilgileri yine basılı olarak verilir.
AB uygunluk beyanı da dijital olabilir: Talimatlarda beyana ulaşılacak internet adresini veya makinece okunabilir kodu vermek yeterli; şartı, beyanın en az on yıl çevrim içi kalması (md. 10/8). Aynısı, AB birleştirme beyanı ve montaj talimatlarıyla birlikte kısmen tamamlanmış makineler için de geçerli (md. 11).
Gözden kaçırılmaması gereken iki ayrıntı. Makinenin üzerinde imalatçının adı ve posta adresinin yanında bir dijital iletişim bilgisi de bulunmalı: web sitesi, e-posta veya başka bir kanal (md. 10/6). Beyan örneğinde de “esaslı şekilde değiştirilmiş makineler” durumu yer alıyor (Ek V).
Neler aynı kalıyor
Çok şey. CE işareti, başlangıç noktası olarak risk değerlendirmesi, teknik dosya, makine ile kısmen tamamlanmış makine arasındaki ayrım. Temel gerekler yer değiştirdi, Direktifin Ek I’inden Tüzüğün Ek III’üne geçti; ama onları bilen büyük kısmını yine bulur: Karşılaştırma tablosu Ek XII’de.
Makineleri kullananlara yönelik kurallar da yerinde duruyor. Tüzük makineleri yapan, ithal eden, satan veya değiştirenlere hitap ediyor. Fabrikada iş ekipmanlarının güvenliği başka bir yasanın konusudur; İtalya’da bu yasa 81/2008 sayılı kararnamedir (Decreto legislativo 81/2008) ve 2027’yle birlikte değişmiyor.
Nereden başlamalı
Masanın hangi tarafında oturduğunuza bağlı.
Makine üretiyorsanız
- Risk değerlendirmenizi Ek III’ün 1.1.9 ve 1.2.1 numaralı bölümleriyle yan yana koyup yeniden okuyun: Yeni olanlar bunlar.
- Emniyet yazılımını nasıl tanımlayacağınıza, koruyacağınıza ve izleyeceğinize karar verin: sürümler, erişimler, kimin neyi yükleyebileceği.
- 20 Ocak 2027’yi kapsayan projelerinize bakın ve sözleşmeye hangi yasaya göre beyan edileceklerini yazın.
- Dijital talimatlara geçmek istiyorsanız, önce on yıl boyunca çevrim içi nerede duracaklarına karar verin.
Makine satın alıyorsanız
Sipariş verirken üç şey sorun: makine hangi yasaya göre uygun beyan edilecek, birden fazla tedarikçi varsa makine grubunun imalatçısı kim olacak, talimatlar ve yazılım sürümleri size nasıl teslim edilecek. Bunlar şimdi sorulacak sorular: Şu an teknik şartnamede tek bir satıra mal oluyorlar.
Bizimle çalışırken imalatçının kim olacağı en başta belirlenir. Özel makinelerde imalatçı bizsek CE işaretlemesini biz yapıyoruz; imalatçı siz ya da mekaniği yapan firma ise, elektrik kısmını tüm dokümantasyonuyla birlikte size teslim ediyoruz.
Mevcut bir makinenizi değiştiriyorsanız
Teklif almadan önce müdahalenin risk değerlendirmesiyle başlayın. Değişikliğin esaslı olup olmadığı orada görülür. Neyin değişip neyin değişmediğini yazın ve hepsini makinenin belgeleriyle birlikte saklayın: Bu, o soruyu kendinize sorduğunuzun kanıtıdır.
